Pasta do zębów bez SLS: kiedy ma sens i jak rozpoznać ją w składzie

Q: Czy pasta bez SLS się pieni?

Zależy od tego, czym zastąpiono SLS. Pasty z Disodium Cocoyl Glutamate, Sodium Methyl Cocoyl Taurate czy Lauryl Glucoside pienią się, choć zwykle słabiej niż klasyczna pasta z SLS. Pasty zupełnie bez detergentu w składzie, np. Baby Anthyllis czy Auromère, pienią się bardzo słabo. Piana nie jest miarą czyszczenia, tylko efektem działania środka powierzchniowo czynnego.

Q: Czy pasta bez SLS dobrze czyści zęby?

Za usuwanie osadu odpowiadają przede wszystkim szczotkowanie i składniki ścierne pasty, np. Hydrated Silica (uwodniona krzemionka) albo Calcium Carbonate (węglan wapnia). Detergent pomaga rozprowadzić pastę i daje pianę. Nie znaleźliśmy badań, które pokazywałyby, że pasta bez SLS czyści gorzej. Staranne szczotkowanie liczy się bardziej niż obfita piana.

Q: Czy pasta bez SLS lepiej chroni przed próchnicą?

Nie ma na to dowodu. Ochrona przed próchnicą zależy od składnika aktywnego pasty, np. fluoru albo hydroksyapatytu, a nie od tego, jakiego detergentu użyto. Brak SLS ma znaczenie dla osób z nawracającymi aftami, suchością ust albo płuczących usta chlorheksydyną. Przy wysokim ryzyku próchnicy wybór pasty omów z dentystą lub higienistką.

Q: Czy SLS w paście jest szkodliwy dla zdrowia?

Dla większości osób nie. Panel ekspertów CIR uznał siarczany alkilowe, w tym SLS, za bezpieczne w stosowanych stężeniach, a pasty z SLS są dopuszczone do sprzedaży w UE. Problem dotyczy grup wrażliwych: w małych badaniach u osób z nawracającymi aftami pasta bez SLS wiązała się z mniejszą liczbą aft, a u części badanych SLS wywoływał złuszczanie błony śluzowej.

Q: Jak długo testować pastę bez SLS przy aftach?

W badaniach porównywano okresy po 6 tygodni (badanie z 1996 r.) i po 3 miesiące (badanie z 1994 r.) na każdej paście. Kilka dni to za mało, żeby ocenić zmianę, bo afty nawracają w nieregularnych odstępach. Jeśli mimo zmiany pasty afty pojawiają się często, są duże albo długo się goją, pokaż je stomatologowi lub lekarzowi.

W skrócie

SLS (Sodium Lauryl Sulfate) to detergent, który sprawia, że pasta się pieni. Eksperci CIR uznają siarczany alkilowe za bezpieczne w stosowanych stężeniach.

Przy nawracających aftach w małym badaniu ich liczba spadła z 14,3 do 5,1 po przejściu na pastę bez SLS. Przegląd z 2019 r. (124 osoby) potwierdza kierunek, ale prosi o lepsze badania.

Płuczesz usta chlorheksydyną? Zachowaj co najmniej 30 minut odstępu od pasty z SLS.

Sodium Coco-Sulfate to nie SLS, ale też siarczan alkilowy z przewagą frakcji laurylowej. Sprawdzaj INCI.

Jeśli po myciu zębów co kilka tygodni szukasz w lusterku nowej afty, pytanie o SLS w paście przestaje być teoretyczne. Przejrzeliśmy badania, które naprawdę porównywały pasty z SLS i bez niego, i rozłożyliśmy na części składy past z naszej półki. Po lekturze rozpoznasz detergent w INCI w kilka sekund, także ten, który na etykiecie wygląda na coś zupełnie innego.

Ważne. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u stomatologa. O tym, jaka pasta jest dla Ciebie najlepsza, zwłaszcza przy próchnicy, nadwrażliwości zębów albo u małego dziecka, najlepiej porozmawiać z dentystą lub higienistką.

Co to jest SLS i po co dodaje się go do pasty?

SLS, czyli Sodium Lauryl Sulfate (laurylosiarczan sodu), to syntetyczny detergent, który w pastach do zębów pojawia się najczęściej. Jest środkiem powierzchniowo czynnym: pieni się i pomaga rozprowadzić pastę po zębach. Autorzy badań, które opisujemy niżej, nazywają go też silnym czynnikiem denaturującym, czyli takim, który zmienia strukturę białek.

Najpierw uspokojenie. Eksperci CIR (Cosmetic Ingredient Review, panel oceniający bezpieczeństwo składników kosmetyków) uznali siarczany alkilowe, w tym SLS i Sodium Coco-Sulfate, za bezpieczne w opisanych warunkach stosowania. Większość osób używa pasty z SLS bez żadnego kłopotu. Wersja bez SLS ma sens dla kilku konkretnych grup, o których piszemy dalej.

O SLS i SLES w szamponach i żelach mamy osobny tekst, więc tu go nie powtarzamy. W paście detergent ma kontakt z błoną śluzową jamy ustnej, a nie ze skórą głowy, i badania, które się do tego odnoszą, są inne. Gotowe produkty znajdziesz w kategoriach pasty do zębów bez fluoru oraz kosmetyki bez SLS i SLES.

Czy pasta bez SLS pomaga na afty?

To najlepiej opisany powód, by zrezygnować z SLS. Badania są jednak małe i trzeba je czytać razem z ich ograniczeniami.

Badanie z 1994 r.: 10 osób, po 3 miesiące na każdej paście

Herlofson i Barkvoll obserwowali 10 pacjentów z nawracającymi aftami. Liczba aft spadła z 14,3 przy paście z 1,2% SLS do 5,1 przy paście bez SLS (p < 0,05). Autorzy przypuszczają, że SLS uszkadza warstwę mucyny, która chroni nabłonek jamy ustnej. To hipoteza, nie dowiedziony mechanizm.

Badanie z 1996 r.: podwójnie ślepa próba

Ten sam zespół przebadał potem 30 osób z częstymi aftami w układzie krzyżowym: każdy uczestnik przeszedł trzy okresy po 6 tygodni z inną pastą. Afty pojawiały się istotnie częściej przy paście z SLS niż przy paście z Cocamidopropyl Betaine (betaina kokamidopropylowa, w skrócie CAPB) albo przy paście bez detergentu. Ani uczestnicy, ani badacze nie wiedzieli, która pasta jest która.

Przegląd systematyczny z 2019 r.

Alli, Erinoso i Olawuyi zebrali w przeglądzie systematycznym w J Oral Pathol Med cztery badania krzyżowe z łącznie 124 uczestnikami. Pasty bez SLS zmniejszały liczbę aft, czas ich trwania, liczbę epizodów i ból. Do głównej metaanalizy weszły jednak tylko dwa badania, a autorzy sami piszą, że potrzebne są lepsze badania.

Jak to czytać uczciwie. Badania nad SLS i aftami są nieliczne i małe (10 i 30 osób), a dwa najczęściej cytowane pochodzą od tego samego zespołu. Nie pokazują, że SLS wywołuje afty, tylko że u osób, które już je mają, pasta bez SLS wiązała się z mniejszą liczbą nawrotów. Żadna pasta nie jest lekiem na afty, a te, które nawracają często, warto pokazać stomatologowi.

Złuszczanie błony śluzowej

W modelu eksperymentalnym (szyna z pastą zakładana 2 razy dziennie na 2 minuty przez 4 dni) pasta z 1,5% SLS wywołała złuszczanie błony śluzowej u 60% badanych, a pasta bez SLS u nikogo. W kolejnym badaniu, na 28 kobietach, 42 z 45 reakcji złuszczania wystąpiły w okresach z SLS, a 3 przy CAPB.

Autorzy uczciwie zaznaczają, że szyna to nie zwykłe szczotkowanie. Wynik wskazuje jednak, że osoby wrażliwe mogą reagować na SLS podrażnieniem.

Jaka pasta przy suchości w ustach?

Drugą grupą, której badacze przyglądali się osobno, są osoby z suchością jamy ustnej. Według pracy Söderling i współpracowników z 1998 r. takie osoby często odczuwają podrażnienie błony śluzowej przy produktach z SLS.

W badaniu z randomizacją z 2003 r. (Rantanen i wsp.) pasta z 4% betainy i bez SLS łagodziła objawy suchości u 44% pacjentów, a pasta z 1% SLS u 18%. Autorzy dodają dwie ważne rzeczy: wszystkie łagodne pasty były dobrze tolerowane, a podrażniać mogą także inne składniki pasty.

Uwaga praktyczna: żadna z dostępnych u nas past bez fluoru nie ma w INCI betainy (Betaine ani Cocamidopropyl Betaine), więc wyniku Rantanen nie przypisujemy konkretnemu produktowi. Mówi on tyle, że przy suchości ust sensownie jest zacząć od pasty bez SLS. Suchość, która się utrzymuje, to temat do rozmowy z lekarzem lub stomatologiem.

Pasta z SLS a płukanka z chlorheksydyną: ile odczekać?

Chlorheksydyna (w INCI Chlorhexidine Digluconate) to składnik płukanek przeciwbakteryjnych. Jest kationowa, czyli ma ładunek dodatni, a SLS jest anionowy, czyli ma ładunek ujemny. W jamie ustnej przeszkadzają sobie nawzajem.

W badaniu Barkvolla, Rølli i Svendsena z 1989 r. SLS osłabiał działanie przeciwpłytkowe chlorheksydyny nawet wtedy, gdy między myciem zębów a płukaniem minęło 30 minut. Efekt znikał po około 2 godzinach. Autorzy zalecają co najmniej 30 minut przerwy między pastą a płukanką.

Ciekawostka z naszej półki: eukaliptusowa i mocno miętowa pasta Sylveco mają chlorheksydynę w składzie, razem z Sodium Coco-Sulfate. Badanie z 1989 r. dotyczyło SLS w paście i chlorheksydyny w osobnej płukance, więc o takiej formule nic nie mówi. Jeśli stomatolog zalecił Ci płukankę z chlorheksydyną, zapytaj go, jak łączyć ją z Twoją pastą.

Czym zastępuje się SLS w paście? Detergenty w INCI

Pasta bez SLS zwykle nie jest pastą bez detergentu. Producent zamienia SLS na inny środek powierzchniowo czynny, a ten ma własną nazwę INCI. Te spotkasz najczęściej (kolejność nie jest rankingiem łagodności):

Disodium Cocoyl Glutamate - detergent aminokwasowy, połączenie kwasów tłuszczowych z oleju kokosowego z kwasem glutaminowym. Mają go obie pasty Najel.
Sodium Methyl Cocoyl Taurate - detergent z tauryny i kwasów tłuszczowych kokosa. Jest w większości past Grants of Australia.
Sodium Lauroyl Sarcosinate - pochodna sarkozyny (aminokwasu) i kwasu laurynowego. Mimo słowa „lauroyl” w nazwie to nie SLS. Znajdziesz go w wybielającej paście Grants bez fluoru.
Lauryl Glucoside - glukozyd alkilowy, czyli połączenie cukru z alkoholem tłuszczowym. Jest detergentem w pastach Ben&Anna.
Cocamidopropyl Betaine (CAPB) - detergent amfoteryczny, ten sam, który porównywano z SLS w badaniach nad aftami.
Sodium Coco-Sulfate - siarczan alkilowy z oleju kokosowego. Jest w pastach Sylveco, Omum i w paście z neem. Omawiamy go osobno niżej.

Nie znaleźliśmy badań klinicznych, które porównywałyby te detergenty pod kątem aft, poza CAPB w badaniach Herlofson i Barkvolla. „Łagodniejszy” znaczy tu więc przede wszystkim „nie SLS”, a nie „sprawdzony u osób z aftami”.

Lauryl Glucoside też bywa alergenem. Glukozydy alkilowe uchodzą za łagodne i powstają z surowców odnawialnych. Według przeglądu z 2017 r. w czasopiśmie Dermatitis od około 15 lat opisywane są jednak przypadki alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, głównie po Lauryl Glucoside i Decyl Glucoside. Autorzy nazywają je „wschodzącymi alergenami”.

Jest też trzecia droga: pasta zupełnie bez detergentu. W INCI past Baby Anthyllis, NeBiolina i Auromère nie ma żadnego środka powierzchniowo czynnego. Taka pasta słabo się pieni, co jednym odpowiada od razu, a inni potrzebują kilku dni, żeby się przyzwyczaić.

Czy Sodium Coco-Sulfate to to samo co SLS?

Nie, ale różnica jest mniejsza, niż sugeruje napis „bez SLS”. Sodium Coco-Sulfate (SCS) to według bazy PubChem sole sodowe estrów kwasu siarkowego z alkoholami tłuszczowymi oleju kokosowego (CAS 97375-27-4). SLS to jeden konkretny związek, siarczan alkoholu laurylowego, a SCS to mieszanina siarczanów z różnych alkoholi kokosowych.

Według normy Codex Alimentarius olej kokosowy zawiera 45,1-53,2% kwasu laurynowego (C12:0) i 16,8-21,0% kwasu mirystynowego (C14:0). Wynika z tego, że w mieszaninie SCS dominuje frakcja laurylowa, czyli głównym składnikiem SCS jest siarczan laurylu. To nasz wniosek z dwóch źródeł, a nie analiza konkretnego surowca: ile go jest w danej paście, nie wiadomo.

Co z tego wynika w praktyce? Pasta z SCS może uczciwie nosić napis „bez SLS”, bo formalnie go nie ma. Jeśli jednak szukasz pasty bez SLS z powodu aft, rozsądniej traktować SCS jak bliskiego krewnego SLS i wybrać detergent spoza siarczanów albo pastę bez detergentu. Badań porównujących SCS z SLS u osób z aftami nie znaleźliśmy.

Pasty bez SLS z naszej półki: co jest w składzie?

Poniżej rozkładamy pasty z kategorii pasty do zębów bez fluoru według detergentu z INCI. Żadna z nich nie ma w składzie Sodium Lauryl Sulfate. Różnią się tym, czym go zastąpiono, i to widać tylko na etykiecie.

Produkt	Detergent wg INCI	Czy jest SLS	Cena
Najel z białą glinką, 33 g	Disodium Cocoyl Glutamate	nie	32,99 zł
Najel z miętą i węglem drzewnym, 33 g	Disodium Cocoyl Glutamate	nie	30,99 zł
Grants of Australia wybielająca, bez fluoru	Sodium Lauroyl Sarcosinate	nie	34,99 zł
Grants wybielająca z miętą, 110 g	Sodium Methyl Cocoyl Taurate	nie	34,99 zł
Grants of Australia ochronna, propolisowa	Sodium Methyl Cocoyl Taurate	nie	34,99 zł
Grants of Australia kojąca, do zębów wrażliwych	Sodium Methyl Cocoyl Taurate	nie	46,99 zł
Ben&Anna White, Sensitive, Black, 100 ml	Lauryl Glucoside	nie	31,99-33,99 zł
Baby Anthyllis dla dzieci, waniliowa, 75 ml	brak detergentu w INCI	nie	20,99 zł
NeBiolina do pierwszych ząbków, 50 ml	brak detergentu w INCI	nie	16,09 zł
Auromère z 24 ziół ajurwedyjskich, 20 ml	brak detergentu w INCI	nie	6,99 zł
Sylveco eukaliptusowa, mocno miętowa, z węglem aktywnym, 100 ml	Sodium Coco-Sulfate + Polysorbate 20 (emulgator)	nie, ale jest SCS	26,99 zł
Omum BLASK, 75 ml	Sodium Coco-Sulfate	nie, ale jest SCS	23,99 zł
Pasta z neem	Sodium Coco Sulfate	nie, ale jest SCS	36,99 zł

W INCI widać też rzeczy, których nie ma na froncie tubki. Pasty Najel i pasta Sylveco z węglem aktywnym zawierają Hydroxyapatite (hydroksyapatyt, główny minerał szkliwa), o którym piszemy w tekście o paście z hydroksyapatytem. Obie wybielające pasty Grants mają Sodium Bicarbonate (sodę oczyszczoną), a propolisowa i kojąca już nie. Kojąca, według nazwy przeznaczona do zębów wrażliwych, zawiera też Potassium Nitrate (azotan potasu).

z glutaminianemPasta do zębów z białą glinką, wegańska, bez fluoru, Cosmos Organic, 33 g, NajelMyje Disodium Cocoyl Glutamate, a w składzie są też Hydroxyapatite i Kaolin (biała glinka).32,99 złZobacz produkt

z sarkozynianemWybielająca, naturalna pasta do zębów Grants of Australia - bez fluoruDetergentem jest Sodium Lauroyl Sarcosinate, obok niego Calcium Carbonate i Sodium Bicarbonate.34,99 złZobacz produkt

bez sodyKojąca, naturalna pasta do zębów wrażliwych Grants of Australia - bez fluoruMyje Sodium Methyl Cocoyl Taurate, a w składzie są Potassium Nitrate i Xylitol.46,99 złZobacz produkt

bez detergentuPasta do zębów z 24 ziół Ajurwedyjskich, łagodna, Auromère, wegańska, bez fluoru, certyfikowana, 20ml, ApeironW INCI Calcium Carbonate i ekstrakty roślinne, bez żadnego środka powierzchniowo czynnego.6,99 złZobacz produkt

dla dzieciNOWA Bio Pasta do zębów dla dzieci, BEZ FLUORU, z ekologicznymi aloesem i rumiankiem, waniliowa, 75 ml, Baby AnthyllisBez detergentu w INCI; zawiera Calcium Lactate, Xylitol i ekstrakt z rumianku.20,99 złZobacz produkt

Komu pasta bez SLS się przyda, a kto nie musi jej szukać?

Nawracające afty - dla tej grupy badania dają najwięcej argumentów, choć wciąż skromnych. Możesz spróbować pasty bez siarczanów przez kilka tygodni i obserwować, co się dzieje.
Suchość w ustach - osoby z suchością często źle znoszą SLS, więc pasta bez niego to rozsądny pierwszy krok, obok rozmowy z lekarzem.
Płukanka z chlorheksydyną - pasta bez SLS albo co najmniej 30 minut odstępu między myciem a płukaniem.
Pieczenie lub złuszczanie po myciu - sprawdź, czy w INCI Twojej pasty nie ma SLS albo SCS.
Brak dolegliwości - nie musisz niczego zmieniać. Pasta z SLS jest dopuszczona do sprzedaży i oceniona jako bezpieczna.

SLS i fluor to dwie osobne decyzje. Brak SLS nie chroni zębów lepiej: ochrona przed próchnicą zależy od składnika aktywnego, np. fluoru albo hydroksyapatytu. Wszystkie pasty z tabeli są bez fluoru, a pasta bez SLS może też zawierać fluor. Jeśli masz wysokie ryzyko próchnicy albo wybierasz pastę dla małego dziecka, najpierw porozmawiaj z dentystą. Więcej piszemy w tekście czy fluor w paście jest szkodliwy.

Jeśli chcesz porównać więcej produktów, zajrzyj do kategorii kosmetyki bez SLS i SLES: są tam też szampony, żele i mydła o składach bez tych detergentów.

Najczęstsze pytania

Czy pasta bez SLS się pieni?

Zależy od tego, czym zastąpiono SLS. Pasty z Disodium Cocoyl Glutamate, Sodium Methyl Cocoyl Taurate czy Lauryl Glucoside pienią się, choć zwykle słabiej niż klasyczna pasta z SLS. Pasty zupełnie bez detergentu w składzie, np. Baby Anthyllis czy Auromère, pienią się bardzo słabo. Piana nie jest miarą czyszczenia, tylko efektem działania środka powierzchniowo czynnego.

Czy pasta bez SLS dobrze czyści zęby?

Za usuwanie osadu odpowiadają przede wszystkim szczotkowanie i składniki ścierne pasty, np. Hydrated Silica (uwodniona krzemionka) albo Calcium Carbonate (węglan wapnia). Detergent pomaga rozprowadzić pastę i daje pianę. Nie znaleźliśmy badań, które pokazywałyby, że pasta bez SLS czyści gorzej. Staranne szczotkowanie liczy się bardziej niż obfita piana.

Czy pasta bez SLS lepiej chroni przed próchnicą?

Nie ma na to dowodu. Ochrona przed próchnicą zależy od składnika aktywnego pasty, np. fluoru albo hydroksyapatytu, a nie od tego, jakiego detergentu użyto. Brak SLS ma znaczenie dla osób z nawracającymi aftami, suchością ust albo płuczących usta chlorheksydyną. Przy wysokim ryzyku próchnicy wybór pasty omów z dentystą lub higienistką.

Czy SLS w paście jest szkodliwy dla zdrowia?

Dla większości osób nie. Panel ekspertów CIR uznał siarczany alkilowe, w tym SLS, za bezpieczne w stosowanych stężeniach, a pasty z SLS są dopuszczone do sprzedaży w UE. Problem dotyczy grup wrażliwych: w małych badaniach u osób z nawracającymi aftami pasta bez SLS wiązała się z mniejszą liczbą aft, a u części badanych SLS wywoływał złuszczanie błony śluzowej.

Jak długo testować pastę bez SLS przy aftach?

W badaniach porównywano okresy po 6 tygodni (badanie z 1996 r.) i po 3 miesiące (badanie z 1994 r.) na każdej paście. Kilka dni to za mało, żeby ocenić zmianę, bo afty nawracają w nieregularnych odstępach. Jeśli mimo zmiany pasty afty pojawiają się często, są duże albo długo się goją, pokaż je stomatologowi lub lekarzowi.

Źródła

Co przeczytać dalej

O autorce. Sara - redakcja EkoWioska. Pisze poradniki o składach kosmetyków i ekologicznych środków czystości na podstawie etykiet, INCI i dokumentów źródłowych. Wydawca: EDU ŚWIAT Łukasz Wioska (założyciel EkoWioska, Żory). Kontakt: [email protected].

Pasta do zębów bez SLS: kiedy ma sens i jak rozpoznać ją w składzie

Co to jest SLS i po co dodaje się go do pasty?

Czy pasta bez SLS pomaga na afty?